مسئول کمیته ATV فدراسیون موتورسواری و اتومبیلرانی با اشاره به تشکیل رسمی این کمیته در سال ۱۴۰۴ گفت: هدف ما ایجاد ساختاری شفاف، استاندارد و منطبق با معیارهای جهانی است تا موتور چهارچرخ از قالب تفریحی خارج شده و به یک رشته ورزشی منظم و دارای لیگ تبدیل شود.
روابط عمومی فدراسیون موتورسواری و اتومبیلرانی ـ رشته موتور چهارچرخ (ATV) یا وسیله نقلیه همهجارو، بهعنوان یکی از جذابترین و پرهیجانترین شاخههای ورزشهای موتوری، در سالهای اخیر مورد توجه علاقهمندان این حوزه قرار گرفته و اکنون با نگاهی جدیتر و ساختارمندتر در فدراسیون موتورسواری و اتومبیلرانی دنبال میشود.
در همین راستا و برای آشنایی بیشتر مخاطبان با ماهیت این وسیله، وضعیت فعلی ATV در ایران، چالشهای پیشرو و برنامههای توسعهای این رشته، گفتوگویی تخصصی با محمد متقی، مسئول کمیته موتور چهارچرخ (ATV) فدراسیون موتورسواری و اتومبیلرانی انجام دادهایم که در ادامه میخوانید.
در ابتدا برای آشنایی مخاطبان، موتور چهارچرخ (ATV) چیست و چگونه وارد دنیای موتوراسپرت شد؟
واژه ATV مخفف عبارت All-Terrain Vehicle به معنای «وسیله نقلیه همهجارو» است. این وسیله در ابتدا عمدتاً بهصورت سهچرخ تولید میشد، اما امروزه بیشتر به شکل چهارچرخ شناخته میشود که اصطلاحاً به آن Quad نیز میگویند. نخستین نمونههای این وسیله در دهه ۷۰ میلادی در کانادا ساخته شد و پس از آن، شرکت هوندا با تولید مدلهای سهچرخ خود، نقش مهمی در معرفی و گسترش ATV در جهان ایفا کرد. از نظر ساختاری، ATV یک وسیله موتوری است که نحوه نشستن و هدایت آن شباهت زیادی به موتورسیکلت دارد؛ با این تفاوت که روی چهار چرخ قرار گرفته و معمولاً لاستیکهایی با فشار باد پایین دارد. این وسیله در ابتدا برای کارهای کشاورزی و عملیاتهای نظامی طراحی شد، اما امروز در بسیاری از کشورها به یک وسیله ورزشی، تفریحی و ماجراجویانه محبوب تبدیل شده است.
از نظر فنی و کاربری، موتور چهارچرخ (ATV) چه ویژگیهایی دارد و در چه محیطهایی قابل استفاده است؟
مهمترین ویژگی موتور چهارچرخ همان «همهجارو» بودن آن است. این وسیله میتواند در مسیرهای مختلف از جمله مسیرهای شنی، سنگی، برفی، گِلی و حتی مسیرهای رودخانهای حرکت کند. با تغییر نوع لاستیک، میتوان کاربری ATV را تخصصیتر کرد. برای نمونه، در مسیرهای شنی استفاده از لاستیکهای پدل توصیه میشود و برای حرکت روی آسفالت، لاستیکهای اسلیک کاربرد بیشتری دارند. برخلاف بسیاری از خودروها یا موتورسیکلتها که برای فعالیت ورزشی نیازمند پیست اختصاصی یا شرایط خاص هستند، موتور چهارچرخ قابلیت استفاده در طیف گستردهای از مسیرها را دارد. همین ویژگی، این رشته را هم برای مسابقات و هم برای برنامههای تفریحی و گردشگری بسیار جذاب کرده است.
وضعیت این رشته در ایران تا امروز چگونه بوده و کمیته موتور چهارچرخ (ATV) از چه زمانی بهطور رسمی در فدراسیون شکل گرفت؟
در ایران، موتور چهارچرخ تا مدتها بیشتر در قالب یک فعالیت تفریحی شناخته میشد و مسابقات رسمی یا کمیتهای مستقل با عنوان ATV در ساختار فدراسیون وجود نداشت. البته در برخی مناطق، از جمله شهرستان شمیران، طی چند سال گذشته فعالیتهایی در این حوزه انجام شده بود. در نهایت، با آغاز دوره ریاست محمدرضا پازندمهر در فدراسیون موتورسواری و اتومبیلرانی، این کمیته بهصورت رسمی تشکیل شد و فعالیت ساختارمند ATV در سطح ملی وارد مرحله جدیدی شد.
میتوان گفت نقطه عطف این رشته، تشکیل کمیته ATV در فدراسیون بود؟
دقیقاً. نقطه عطف اصلی در سطح ملی، سال ۱۴۰۴ بود؛ زمانی که کمیته ATV بهطور رسمی در ساختار فدراسیون موتورسواری و اتومبیلرانی بنیانگذاری شد. بسیار خرسندم که فرصت خدمت به جامعه بزرگ موتورسواری کشور در قالب سرپرستی کمیته موتور چهارچرخ به من سپرده شده است. نگاه من به این مسئولیت، صرفاً یک انتصاب اداری نیست؛ بلکه آن را تعهدی جدی برای ایجاد تغییر در ساختار، نگاه و مسیر توسعه این رشته ورزشی میدانم.
اولویتها و اهداف شما پس از پذیرش این مسئولیت بر چه اصولی استوار بود؟
ما در فدراسیون به این جمعبندی رسیدیم که رشته موتور چهارچرخ، با وجود ظرفیتهای انسانی و فنی قابلتوجه در ایران، نیازمند یک برنامه اساسی، منسجم و قابل اجراست. من و همکارانم طی ماههای گذشته بهصورت فشرده روی تدوین آییننامهها، قوانین و ضوابط فنی این رشته کار کردهایم. برنامه ما برای کمیته ATV بر چهار رکن اصلی استوار است که در ماههای پیشرو نیز تمرکز اصلی ما بر همین محورها خواهد بود. نخستین رکن، قانونمندی و استانداردسازی است. اولین گام ما تدوین آییننامههای فنی و داوری بوده است. تا زمانی که استانداردهای ما با معیارهای روز دنیا همسو نباشد، نمیتوانیم از ورزشکاران انتظار حضور موفق و درخشش در میادین بینالمللی داشته باشیم. هدف ما ایجاد ساختاری شفاف است؛ ساختاری که در آن هر ورزشکار، مربی، مکانیک و تیم جایگاه، مسئولیتها و حقوق خود را بهروشنی بداند.
سه رکن دیگر برنامههای کمیته ATV چیست؟
دومین رکن، توسعه زیرساخت و استفاده از ظرفیتهای آموزشی است. یکی از اولویتهای اصلی ما شناسایی استعدادها در استانهای مختلف و ایجاد کمپهای آموزشی استاندارد است. این رشته به مربیان توانمند و آموزشدیده نیاز دارد تا بتوانیم دانش فنی را به بدنه اصلی جامعه ورزشی منتقل کنیم.
رکن سوم، ایمنی و تجهیزات ایمنی است. موتور چهارچرخ رشتهای بسیار هیجانانگیز اما در عین حال پرریسک است. ترویج فرهنگ ایمنی و الزام به استفاده صحیح از تجهیزات حفاظت فردی، برای ما یک اولویت غیرقابلمذاکره است. تلاش میکنیم با همکاری متخصصان این حوزه، پروتکلهای ایمنی را بهگونهای اجرا کنیم که آسیبهای ورزشی به حداقل برسد و ورزشکار بتواند با تمرکز کامل بر مهارت خود رقابت کند.
رکن چهارم نیز تعامل با جامعه ورزشکاران است. این رشته بدون حضور پرشور ورزشکاران، قهرمانان، مربیان و پیشکسوتان معنا ندارد. کمیته موتور چهارچرخ درهای خود را به روی ایدههای نو، پیشنهادهای تخصصی و نقدهای سازنده باز گذاشته است.
در حال حاضر مهمترین اهداف و اولویتهای کمیته ATV چیست؟
اولویتهای اصلی ما چند محور کلیدی دارد؛ از جمله ترویج فرهنگ رانندگی صحیح با ATV، آموزش اصول ایمنی برای بانوان و آقایان، توسعه فعالیتهای آموزشی و جا انداختن فرهنگ «باشگاههای ATV» در سراسر کشور. هدف نهایی ما این است که هم بُعد تفریحی این رشته را مدیریت و ایمنسازی کنیم و هم ساختار مسابقات رسمی را شکل دهیم تا ATV بهعنوان یک رشته ورزشی منظم، قابل رصد و دارای تقویم مشخص در سطح ملی شناخته شود.
محدودیتهای سنی و کلاسبندی فنی ATV در برنامههای شما چگونه تعریف شده است؟
در بخش تفریحی، محدودیت سنی سختگیرانهای وجود ندارد. حتی از سنین ۵ تا ۶ سالگی نیز، با استفاده از موتورهای کوچک و کاملاً کنترلشده، امکان سوار شدن وجود دارد؛ البته به شرط رعایت کامل اصول ایمنی و حضور مربیان متخصص. اما در بخش مسابقات، شرایط متفاوت است. کلاسبندیها هم بر اساس ظرفیت موتور، از ۵۰ سیسی تا ۱۰۰۰ سیسی و هم بر اساس نوع موتور انجام میشود.
از نظر فنی، ATV ها به سه گروه اصلی الکتریکی، دو زمانه و چهارزمانه تقسیم میشوند. در مسابقاتی که در برنامه داریم، قصد داریم کلاسهای مختلف از جمله ۷۰۰ سیسی و بالاتر را برگزار کنیم. همچنین کلاسهای پرشی نیز مدنظر ما قرار دارد، اما به دلیل ملاحظات ایمنی، فعلاً در اولویت فوری برگزاری نیستند تا زیرساختها و ضوابط ایمنی به شکل کاملتری فراهم شود.
از نظر جغرافیایی، کدام مناطق کشور برای میزبانی مسابقات و رویدادهای موتور چهارچرخ یا ATV مناسبتر هستند؟
ایران از نظر اقلیمی، یکی از بهترین کشورها برای توسعه موتور چهارچرخ یا ATV است. هم استانهای شمالی و هم مناطق کویری ظرفیت بسیار بالایی برای برگزاری رویدادهای این رشته دارند. استانهای شمالی علاقه جدی برای میزبانی رویدادها نشان دادهاند و از سوی دیگر، مناطق کویری کشور نیز فضاهای بسیار جذاب و مناسبی برای برگزاری مسابقات شنی دارند. استراتژی ما این است که ابتدا یک چارچوب منظم، استاندارد و قابل تکرار برای برگزاری مسابقات در سطح ملی تعریف کنیم و سپس این الگو را بهتدریج در استانها و شهرستانهای مختلف، اعم از مناطق شمالی، کویری و سایر نقاط مستعد کشور، گسترش دهیم.
یکی از موضوعات مهم، برگزاری مسابقات رسمی است. اصلیترین چالشهای شما در این حوزه چیست و نقش حامیان مالی چقدر پررنگ است؟
واقعیت این است که برگزاری مسابقات موتور چهارچرخ یا ATV به حمایت حامیان مالی وابستگی زیادی دارد. اسپانسر برای ورود به این حوزه، نیازمند دیده شدن و بهرهمندی از ظرفیتهای تبلیغاتی است. یکی از چالشهای فعلی، محدودیتهایی است که در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی وجود دارد. اگر منابع مالی از محل بودجهها یا حامیان مستقل تأمین شود، ما آمادگی داریم رویدادها را در کوتاهترین زمان ممکن برگزار کنیم. اما اگر ساختار برگزاری کاملاً وابسته به اسپانسر باشد، طبیعتاً باید شرایط دیدهشدن و تبلیغات نیز برای حامیان مالی فراهم شود. با این حال، برنامهریزی ما این است که در نخستین فرصت مناسب روند برگزاری مسابقات را آغاز کنیم.
با توجه به شرایط اقتصادی، هزینههای این رشته چگونه است و ATV چه مزیتهایی نسبت به سایر رشتههای موتوری دارد؟
طبیعتاً استفاده از ATV ارزان نیست. هزینه قطعات، لوازم یدکی و بهخصوص لاستیکها، یکی از چالشهای جدی این رشته محسوب میشود. با این حال، ATV به دلیل ماهیت همهجارو بودن، چند مزیت مهم دارد. نخست اینکه برخلاف مسابقات خودرویی که به پیستهای مخصوص و آسفالت استاندارد نیاز دارند، ATV میتواند در مسیرهای خاکی، ناهموار، شنی و حتی در آب با عمق مشخص حرکت کند. از سوی دیگر، با ظهور مدلهای جدید مانند مدلهای Adventure که به باکس بار در قسمت عقب مجهز هستند، امکان توسعه این رشته به سمت رالی، سفرهای ماجراجویانه و حتی گردشگری موتوری نیز فراهم شده است. همین تنوع کاربری باعث میشود سرمایهگذاری روی ATV، هم از منظر ورزشی و هم از منظر توریسم ورزشی، جذاب و قابل توجه باشد.
با توجه به نوپا بودن این رشته در ایران، وضعیت آموزش و رویکرد کمیته نسبت به ایمنی چگونه است؟
این رشته در ایران هنوز در ابتدای مسیر توسعه قرار دارد؛ بنابراین ایجاد یک سیستم آموزشی استاندارد برای ما یک اولویت جدی است. ما آموزش را در دو سطح اصلی تعریف کردهایم یکی آموزش رانندگی پایه و عمومی که شامل آشنایی با وسیله، کنترل اولیه، ترمزگیری، عبور از موانع ساده و اصول استفاده ایمن. و دیگری آموزش حرکات نمایشی یا Freestyle که بخشی بسیار جذاب اما پرخطر است که حتماً باید تحت نظارت متخصصان و در محیط کنترلشده انجام شود. در همین راستا، دورههای آموزشی ویلتراکینگ یا Wheelie را برگزار کردهایم و با آکادمیهای معتبر برای برگزاری دورههای مستمر و تخصصی در حال همکاری هستیم.
هدف ما این است که علاقهمندان از همان ابتدا با فرهنگ صحیح ایمنی، استفاده از تجهیزات حفاظت فردی و اصول فنی این رشته آشنا شوند.
اگر بخواهید بهصورت جمعبندی، مهمترین نیازهای امروز این رشته و چشمانداز پنجساله آن را ترسیم کنید، چه نکاتی را مطرح میکنید؟
در حال حاضر دو نیاز فوری و اساسی داریم. نخست، آشنایی عمومی مردم با این رشته و معرفی ظرفیتهای تفریحی و ورزشی ATV است. باید نگاه صرفاً تفریحی و بدون ساختار نسبت به این رشته اصلاح شود. دومین نیاز، برگزاری رویدادها و مسابقات منظم است تا ATV هویت ورزشی رسمی پیدا کند و استعدادها قابل شناسایی، پرورش و هدایت شوند.
اگر برنامههایی که طراحی شده بهدرستی اجرا شود، چشمانداز پنجساله ATV در ایران بسیار روشن خواهد بود. این رشته ظرفیت تبدیل شدن به یکی از ورزشهای پرطرفدار را دارد، زیرا برخلاف بسیاری از رشتهها که تنها یک سبک مسابقهای دارند، ATV تنوع بالایی در قالبهای رقابتی ارائه میدهد؛ از اسلالوم گرفته تا Sand Drag و حتی رالیهای طولانیمدت.
این تنوع، هم برای مخاطبان جذاب است و هم برای حامیان مالی و سرمایهگذاران. معتقدم اگر در پنج سال آینده بتوانیم ساختارهای آموزشی، مسابقاتی و حمایتی را تکمیل کنیم، ATV میتواند به یکی از رشتههای شاخص در تقویم ورزشی فدراسیون موتورسواری و اتومبیلرانی ایران تبدیل شود.
چشمانداز اصلی من، شکلگیری یک لیگ پویا، منظم و دارای استاندارد بالاست؛ لیگی که در آن قهرمانان ما نهتنها در ایران، بلکه در عرصه بینالمللی نیز حرفی برای گفتن داشته باشند. راه درازی در پیش داریم، اما با همراهی جامعه ورزشکاران، مربیان، پیشکسوتان و یک تیم متخصص، این مسیر را با قدرت دنبال خواهیم کرد.
در بعد بینالمللی و چشمانداز آینده، چه برنامههایی در نظر دارید؟
هدف نهایی ما دستیابی به استانداردهای جهانی در حوزه ATV است. به دنبال آن هستیم که با استانداردسازی کلاسها، قوانین، پیستها و آموزشها، شرایطی فراهم شود تا ورزشکاران این رشته امکان حضور در مسابقات خارجی را داشته باشند. در واقع، قصد داریم سطح رقابتها در ایران را با استانداردهای بینالمللی همتراز کنیم تا اعزام ورزشکاران به مسابقات برونمرزی، خروجی طبیعی و منطقی این فرایند باشد.
ATV در ایران ظرفیت بالایی دارد و اگر مسیر توسعه آن با برنامهریزی، آموزش، ایمنی و حمایت همراه باشد، میتواند در آیندهای نزدیک به یکی از رشتههای جدی، جذاب و اثرگذار در ورزشهای موتوری کشور تبدیل شود.